Een hete pan, kokend water of een vonk van de barbecue: een brandwond gebeurt sneller dan je denkt. Vanaf dat moment tellen de minuten. Wat je dan doet, bepaalt hoeveel schade de huid oploopt en hoe goed de wond herstelt. Eerste hulp bij brandwonden is gelukkig goed te leren. In deze blog lees je welke stappen je zet, wat je beter laat en wanneer je hulp inroept.
Hoe brandwonden ontstaan en waarom snel handelen telt
De meeste brandwonden ontstaan thuis. Kokend water, hete olie en een strijkijzer zijn de bekendste boosdoeners, vooral in de keuken. Kinderen lopen extra risico, omdat zij sneller bij hete vloeistoffen kunnen en hun huid dunner is. Bovendien blijft hitte in de huid doorwerken, ook als de bron al weg is. Daarom begin je zo snel mogelijk met koelen.
Ook op de werkvloer komen brandwonden voor, bijvoorbeeld bij een beginnende brand of een ongeluk met hete machines. Bedrijven kunnen hun brandbeveiliging laten inrichten en controleren door een specialist, zoals Brandpreventie Vlaanderen. Zo staan blusmiddelen en alarmering klaar voordat er iets misgaat.
Een brand beperk je het snelst met goed werkend blusmateriaal. Een brandslanghaspel levert water zolang de kraan openstaat, maar dan moet hij wel in orde zijn. Onderhoud en keuring van brandslanghaspels zorgen ervoor dat de slang bij een brand echt water geeft. Hoe sneller het vuur uit is, hoe kleiner de kans op slachtoffers.
Zo herken je de ernst van een brandwond
De ernst hangt af van hoe diep de huid beschadigd is. Dat zie je aan de wond zelf, en het bepaalt hoe je verder handelt.
Eerstegraads brandwond
De huid is rood en pijnlijk, maar er zijn geen blaren. Denk aan een lichte zonnebrand. Zo’n wond herstelt meestal vanzelf, mits je hem goed koelt.
Tweedegraads brandwond
Hier verschijnen blaren en de wond is vochtig en erg pijnlijk. Koelen is bij deze brandwonden extra belangrijk. Daarnaast let je goed op tekenen van infectie.
Derdegraads brandwond
De huid is wit, bruin of zwartig. De wond voelt vaak juist minder pijnlijk, omdat de zenuwen beschadigd zijn. Dit is altijd een zaak voor de spoedeisende hulp.
Koelen: dit doe je in de eerste minuten
Zorg eerst dat jij en het slachtoffer veilig zijn en haal de hittebron weg. Verwijder daarna snel kleding, ringen, horloges en armbanden. Die houden warmte vast en kunnen gaan knellen als de huid opzwelt. Zit kleding vast aan de huid? Laat die dan zitten en knip eromheen.
Houd de brandwond vervolgens 10 tot 20 minuten onder lauw stromend water. Een prettige temperatuur is genoeg. Koel alleen de wond en houd de rest van het lichaam warm, zodat het slachtoffer niet onderkoelt. Dek de wond daarna schoon af met een niet-klevend verband of huishoudfolie. Leg de folie in lagen en wikkel hem niet strak om een arm of been.
Wat je beter niet doet bij een brandwond
Gebruik nooit ijs of ijskoud water. Dat kan onderkoeling en extra schade aan de huid geven. Smeer ook geen crème, olie, tandpasta, boter of bloem op de wond. Die middelen helpen niet en vergroten de kans op infectie.
Prik blaren niet open, want de blaar beschermt de wond tegen vuil. Gebruik verder geen pleisters of pluizend verband. Die blijven plakken en zijn lastig te verwijderen zonder de wond te beschadigen.
Wanneer ga je naar de huisarts of bel je 112?
Ga na het koelen naar de huisarts bij een wond die groter is dan een munt van 2 euro. Dat geldt ook bij blaren en bij brandwonden in het gezicht of op andere gevoelige plekken. Is de wond groter dan de hand van het slachtoffer, of is hij derdegraads? Ga dan direct na het koelen naar de spoedeisende hulp.
Twijfel je bij een kind of een oudere? Bel dan 112. Dat doe je ook bij ademhalingsproblemen na rook of hete lucht. Pus, een nare geur, toenemende pijn of koorts wijzen op een infectie. Neem in dat geval contact op met een arts.
Veelgestelde vragen over eerste hulp bij brandwonden
Hoe lang moet je een brandwond koelen?
Houd de wond 10 tot 20 minuten onder lauw stromend water. Begin zo snel mogelijk. Ook als je pas later begint, kan koelen nog pijn verlichten, tot ongeveer drie uur na het ongeval.
Mag je een blaar doorprikken?
Nee. De blaar beschermt de wond en openprikken verhoogt het risico op infectie. Is de blaar groot of erg pijnlijk? Laat hem dan door een arts beoordelen.
Wat doe je als kleding vastzit aan de huid?
Trek de kleding niet los. Laat het vastgekleefde deel zitten en knip eromheen. Een arts haalt het later veilig weg.
Welke zalf kun je in de eerste uren het beste gebruiken?
Gebruik in de eerste opvang geen zalf of crème. Koelen en schoon afdekken zijn genoeg. Een arts of apotheker adviseert later over verdere wondverzorging.
Een kalme aanpak beperkt de schade
Bij een brandwond helpt rustig handelen het meest. Haal de hittebron weg en koel 10 tot 20 minuten met lauw water. Dek de wond daarna af en beoordeel of je hulp nodig hebt. Met die volgorde in je hoofd stap je zelfverzekerd in actie als het misgaat. Twijfel je? Dan is een telefoontje naar de huisarts of 112 altijd beter dan afwachten.
